sint maarten vieren met jonge kinderen

Het verhaal achter 11 november

Sint Maarten gaat over Martinus van Tours, een soldaat in het Romeinse leger die rond het jaar 316 werd geboren. Het bekendste verhaal over hem speelt zich af bij de stadspoort van Amiens: bij ijzige kou kwam hij een bedelaar tegen die bijna geen kleren aanhad. Martinus sneed met zijn zwaard zijn wollen mantel in twee stukken en gaf de helft weg. Later werd hij bisschop van Tours. Hij stierf in 397 en werd op 11 november begraven, en dat is de datum die we tot op vandaag aanhouden.

Bij de legende hoort nog een tweede verhaal dat kinderen vaak grappig vinden. Martinus wilde helemaal geen bisschop worden en verstopte zich in een gansjeshok. De gakkende gansjes verrieden hem alsnog, en in delen van Duitsland eet men daarom nog steeds een Martinsgans. In Nederland zit de kern van het feest ergens anders: de oogst was binnen, de winter begon en licht in het donker werd iets om te vieren. Wie meer wil weten over de herkomst en de oude gebruiken, vindt een uitgebreid overzicht bij Beleven.org.

Voor een kleuter is het delen van die mantel eigenlijk het enige dat je hoeft uit te leggen. Dat iemand zijn jas in twee stukken snijdt om hem te delen, snapt een kind van vier al heel goed. En het maakt duidelijk waarom je bij Sint Maarten iets krijgt van mensen die je niet kent.

Niet overal wordt het even hard gevierd

Sint Maarten is een regionaal feest, en dat verrast ouders die net verhuisd zijn. In Groningen, Friesland, Limburg, Noord-Holland en delen van Utrecht en Oost-Nederland gaan hele straten met lampionnen op pad. In grote stukken van Zuid-Holland en Brabant kan het gebeuren dat je met je kind als enige aan de deur staat. Ook binnen één gemeente verschilt het soms per wijk.

Vraag het daarom vooraf even na op school, in de buurtapp of bij de buren. Sommige straten spreken een vast tijdvak af, elders hangt er een lampion of ligt er een kaarsje in de vensterbank als teken dat kinderen welkom zijn. In Limburg horen er op sommige plaatsen ook nog echte Sint-Maartensvuren bij, met een optocht die eindigt bij een groot vreugdevuur.

Bekijk en print de pompoenen oogsten kleurplaat →

Samen een lampion maken

De klassieke lampion is een uitgeholde voederbiet met gaatjes in een patroon. Leuk, maar zwaar en niet het handigste voor kleine kinderen. Met huishoudafval kom je vaak verder. Een leeg pak melk of limonade wassen, laten drogen en de bovenkant eraf knippen: klaar is de basis. Snijd er als ouder een paar vensters in, laat je kind vloeipapier in verschillende kleuren achter de openingen plakken en maak van ijzerdraad of stevig touw een hengsel. Het licht valt er warm door naar buiten.

Nog eenvoudiger is een glazen jampot. Kwast wat verdunde lijm op het glas, laat je kind stukjes gescheurd vloeipapier erop drukken en werk het af met nog een laagje lijm. Met een ledwaxinelichtje erin en een draadje om de rand hang je hem aan een stok. Een conservenblik werkt ook mooi: vul het met water, zet het in de vriezer en prik er daarna met hamer en spijker een patroon in. Dat prikken doe je zelf, het bedenken van de sterretjes of maantjes laat je aan je kind.

Kies voor de verlichting een ledlampje of een lampionstokje met een batterijlampje. Een echte kaars in een papieren lampion is bij druk lopende kinderen vragen om problemen. Neem een reservelampje of extra batterijtjes mee, want een lampion die halverwege uitgaat is voor een driejarige een klein drama.

De liedjes die erbij horen

Aan de deur wordt gezongen, en dat hoort er echt bij. Het bekendste liedje is "Sint Maarten, Sint Maarten, de koeien hebben staarten, de meisjes hebben rokjes aan, daar komt Sint Martinus aan." Van dat versje bestaan tientallen varianten, van "Sinte Sinte Maarten" tot regels over kalveren in plaats van koeien. Zing gewoon de versie die op school geleerd is.

Verder komen deze vaak langs: "Elf november is de dag, dat mijn lichtje, dat mijn lichtje, elf november is de dag, dat mijn lichtje branden mag" en "Overal, overal is het feest, want Sint Maarten is geweest." Ook "Ik loop hier met mijn lampion" en "Hier woont een rijk man" worden nog veel gezongen.

Oefen thuis één liedje helemaal, dan hoeft je kind bij een open deur niet na te denken. Twee coupletten is meer dan genoeg, en veel mensen vinden een verlegen piepstemmetje net zo leuk als een luide zanger. Wie het feest voor het eerst meemaakt, vindt bij deze uitleg over Sint Maarten vieren nog wat extra liedteksten en ideeën.

Bekijk en print de eikeltjes zoeken kleurplaat →

Praktische tips voor de optocht

Eet voordat jullie op pad gaan. Kinderen die met een lege maag vertrekken, hebben binnen tien minuten hun eerste handvol snoep op en zijn na een half uur klaar met alles. De gebruikelijke tijd om langs de deuren te gaan ligt tussen half zes en half acht; daarna doen de meeste mensen niet meer open.

Houd de route klein. Voor een kind van drie of vier is één blokje van twintig minuten al een avontuur, en het is fijner om vrolijk thuis te komen dan halverwege op de arm te eindigen. Trek iets aan met reflectie of hang een klein lampje aan de jas, want in de schemer zien automobilisten kinderen met een lampion later dan je denkt. Bel alleen aan bij huizen waar licht brandt of waar een lampion in het raam staat, en spreek af dat je kind zelf blijft staan tot er iemand komt.

Een kleine stoffen zak of een emmertje is genoeg. Een grote tas roept vooral de verwachting op dat hij vol moet. Bedenk vooraf wat er met de opbrengst gebeurt: een deel diezelfde avond, de rest verdeeld over de week. Dat gesprek voer je makkelijker in de keuken dan met een uitgelaten kind op de stoep.

Kleurplaten als voorbereiding

De dagen voor 11 november zijn ideaal om het feest rustig op te bouwen. Terwijl je kind een lampion inkleurt, kun je het verhaal van de mantel vertellen, de liedjes een keer doorzingen of samen bedenken bij welke huizen jullie gaan aanbellen. Kinderen die weten wat er gaat gebeuren, durven aan de deur veel meer.

Print daarvoor een van onze Sint Maarten-kleurplaten, zoals de lampion die je met kleurpotlood zo bont kunt maken als je wil. Een ingekleurde plaat doet het bovendien goed voor het raam: dan zien de buurtkinderen meteen dat ze bij jullie mogen aanbellen. Wie daarna nog even door wil, vindt bij de herfstkleurplaten pompoenen, eikeltjes en gevallen bladeren die precies bij dit seizoen passen.

Bekijk en print de bladeren verzamelen kleurplaat →

Veelgestelde vragen

Wanneer is Sint Maarten?

Sint Maarten valt elk jaar op 11 november, de dag waarop Martinus van Tours in het jaar 397 werd begraven. Kinderen gaan die avond met lampionnen langs de deuren. In sommige plaatsen wordt de optocht een dag eerder of later gehouden als 11 november midden in de week valt.

Hoe laat gaan kinderen met de lampion langs de deuren?

De meeste kinderen gaan tussen half zes en half acht op pad, als het net donker is. Voor kleuters is rond zes uur het fijnst. Na acht uur doen veel mensen de deur niet meer open.

Wat zeg je bij Sint Maarten aan de deur?

Je zingt een liedje, bijvoorbeeld "Sint Maarten, Sint Maarten, de koeien hebben staarten" of "Elf november is de dag". Daarna krijgt je kind meestal snoep, mandarijnen of iets kleins. Een bedankje en "tot volgend jaar" maakt het rondje compleet.

Mag er een echt kaarsje in een lampion?

Bij een zelfgemaakte lampion van papier of karton is dat geen goed idee. Gebruik een ledwaxinelichtje of een lampionstokje met een batterijlampje. Neem een extra lampje mee, want een lampion die uitvalt bederft snel de stemming.